Relacje między Chińską Republiką Ludową (ChRL) a Tajwanem to jeden z najbardziej skomplikowanych i delikatnych problemów geopolitycznych współczesnego świata. W centrum tego sporu leży polityka „jednych Chin”, fundamentalne założenie Pekinu, które ma kluczowe znaczenie dla określenia statusu Tajwanu. Zrozumienie tej polityki i jej konsekwencji jest niezbędne do analizy obecnej sytuacji i potencjalnych przyszłych scenariuszy.
Geneza polityki „jednych Chin”
Polityka „jednych Chin” wywodzi się z chińskiej wojny domowej, która zakończyła się w 1949 roku zwycięstwem komunistów pod przewodnictwem Mao Zedonga. Po klęsce, siły nacjonalistycznego Kuomintangu (KMT), dowodzone przez Czang Kaj-szeka, wycofały się na Tajwan, gdzie proklamowano istnienie Republiki Chińskiej (ROC). Od tego momentu obie strony – ChRL na kontynencie i ROC na Tajwanie – rościły sobie prawo do reprezentowania całych Chin.
Pekin od samego początku konsekwentnie propaguje narrację o istnieniu tylko jednych Chin, a Tajwan traktuje jako zbuntowaną prowincję, która musi zostać zjednoczona z kontynentem, nawet siłą. Ta zasada stała się podstawą chińskiej dyplomacji i warunkiem nawiązania stosunków dyplomatycznych z innymi państwami. Zdecydowana większość krajów na świecie, w tym Polska, uznaje politykę „jednych Chin” i utrzymuje oficjalne stosunki jedynie z Chińską Republiką Ludową.
Tajwan: Demokracja z własną tożsamością
W przeciwieństwie do kontynentalnych Chin, gdzie panuje system jednopartyjny, Tajwan rozwinął się w dynamiczną demokrację. Społeczeństwo tajwańskie, z czasem coraz bardziej odcinając się od dziedzictwa Republiki Chińskiej, buduje własną, odrębną tożsamość narodową. Znaczna część mieszkańców Tajwanu identyfikuje się przede wszystkim jako Tajwańczycy, a nie Chińczycy. Ta rosnąca świadomość odrębności stanowi jedno z głównych wyzwań dla strategii Pekinu.
Status prawny Tajwanu jest niejednoznaczny. Chociaż oficjalnie ROC nadal istnieje, a jego rząd kontroluje wyspę, większość państw świata nie utrzymuje z nim formalnych stosunków dyplomatycznych. Tajwan jednak aktywnie działa na arenie międzynarodowej poprzez nieoficjalne przedstawicielstwa handlowe i kulturalne, a także aktywnie uczestniczy w organizacjach międzynarodowych tam, gdzie jest to możliwe.
Międzynarodowe uznanie i napięcia
Polityka „jednych Chin” jest kluczowym elementem strategii Pekinu mającej na celu izolację Tajwanu. ChRL wywiera stałą presję na kraje i organizacje międzynarodowe, aby nie dopuścić do uznania Tajwanu jako suwerennego państwa. Ta polityka prowadzi do znaczących napięć dyplomatycznych, szczególnie gdy kraje, które oficjalnie uznają ChRL, nawiązują bliższe relacje z Tajwanem, na przykład poprzez wizyty wysokich rangą urzędników.
Stany Zjednoczone, choć oficjalnie uznają politykę „jednych Chin”, jednocześnie utrzymują z Tajwanem silne, choć nieoficjalne, relacje i sprzedają mu broń w celu zapewnienia mu możliwości obrony. Ta dwuznaczna postawa USA jest źródłem ciągłych tarć z Pekinem. Chiny wielokrotnie ostrzegały przed wszelkimi próbami zmiany status quo i podkreślały swoje prawo do zjednoczenia Tajwanu z kontynentem.
Ewolucja stanowisk i przyszłość
Z biegiem lat stanowisko Tajwanu ewoluuje. Choć w przeszłości dominowała partia KMT, która opowiadała się za bliższymi relacjami z kontynentem, obecnie coraz większe wpływy zdobywają partie polityczne, które podkreślają potrzebę zachowania suwerenności i odrębności Tajwanu. Rząd w Tajpej aktywnie stara się wzmacniać swoją pozycję na arenie międzynarodowej, budując koalicje z krajami podzielającymi podobne wartości demokratyczne.
Przyszłość statusu Tajwanu pozostaje niepewna. Chińska Republika Ludowa nie wyklucza użycia siły w celu przyłączenia Tajwanu, jednak takie działanie wiązałoby się z ogromnym ryzykiem konfliktu zbrojnego na dużą skalę, w który mogłyby być zaangażowane inne mocarstwa. Jednocześnie, utrzymywanie obecnego stanu rzeczy, gdzie Tajwan funkcjonuje jako de facto niezależne państwo, jest coraz trudniejsze w obliczu rosnącej presji ze strony Pekinu. Sytuacja ta wymaga uważnej obserwacji i analizy ze strony społeczności międzynarodowej.
